معرفی و نقد کتاب تاریخ بیداری ایرانیان

تاریخ بیداری ایرانیان

میرزا محمد که بعدها لقب ناظم الاسلام را گرفت در سال 1280 ق در شهر کرمان چشم به جهان گشود و در آن شهر به آموزش علوم مقدماتی و صرف و نحو پرداخت . او در سن 28 سالگی به تهران رفت و در همین زمان قضیهي رژی پیش آمد. با تأسیس مدرسهی اسلام، میرزا محمد به عنوان ناظم مدرسه شروع به کار کرد و در این زمان اقدام به تدریس و تألیف میکرد و گویا به مناسبت ناظم مدرسه بودن لقب ناظم الاسلام را برای او رسمی کردند.

همزمان با جریانات مشروطه او دست از درس و تألیف برداشت و با ترک مدرسهی اسلام شروع به نگارش تاریخ بیداری نمود.

او در سال 1330 ق به کرمان برگشت و در دادگستری آنجا به کار قضا مشغول شد. کتاب تاریخ بیداری در 3 جلد میباشد اما قبل از شروع جلد اول آن کتاب را به فصول مختلف تقسیم و در فصل اول آن به ماجرای رژی و تلگرافات مبادله شده بین آنها و در فصول دیگر به بررسی زندگی سید محمد طباطبایی و امیر نظام و سید جمالالدین پرداخته میشود جلد اول کتاب در مورد تشکیل انجمن مخفی و زمینههای بروز انقلاب مشروطه و تحصن در عبدالعظیم و حادثهی بانک و واقعهی کرمان میپردازد جلد دوم در مورد مهاجرت صغری و بررسی واقعهی فارس و مشهد که یکی دیگر از عوامل زمینهساز مشروطه است پرداخته میشود و جلد سوم به کشته شدن سید عبدالحمید و مهاجرت کبری و واقعه تحصن در سفارت انگلیس اشاره دارد.

کتاب تاریخ بیداری ایرانیان یکی از کتابها و منابع دست اول و مستند برای بررسی حوادث مورد پژوهش است و از محاسن کتاب این است که اطلاعات او نسبت به سایر منابع در مورد وقایع مشروطه دقیقتر و جزییتر میباشد و از این امتیاز برخوردار است که ا خبار و اطلاعات دست اولی از مذاکرات و گفتگوهای سیاسی رهبران مشروطه به ویژه سید محمد طباطبایی به دست میدهد.

از معایب کتاب اینکه از آنجا که مجلد اول که شامل سه جلد است یک سال بعد از پیروزی نظامی مشروطه خواهان و در سال 1328ق به نگارش درآمد تازگی واقعهنگاری روزانه را ندارد و قضاوتهای نادرست و غیر واقع نویسنده نتیجهی طبیعی گذشت زمان از حوادث است دیگر اینکه او در کتاب خود از انجمن مخفی و فعالیت و وظایف آن در جریان مشروطه سخن میگوید در حالیکه تأثیر این انجمن و اعضای آن بر روند انقلاب آن قدر نیست که این گونه به آن توجه شده است . ناظم الاسلام با وجود اینکه خود شیعه بود. ولی در جریان شیخیه از آنها حمایت میکند و اقدامات علمای متشرعه را در مورد شیخیه نمیپسندد در قسمت مربوط به رژی از تلگرافات مخابره شده بین علمای ایران و میرزای شیرازی و در قسمت مربوط به انقلاب مشروطه از تلگرافات زیادی که در بین مهاجران قم و متحصنین سفارت انگلیس مخابره شده سخن گفته که از این نظر توانست خیلی به این تحقیق کمک کند و در فصل سوم و چهارم این پژوهش از این کتاب استفاده شده است .

بز و نقش آن در زندگی ایرانیان...