کلات نادری

کاخ کلات یا کاخ خورشید در سال 1151 هـ.ق، به دستور نادرشاه جهت اقامت و خزانه برای جواهرات و غنایم درکلات ساخته شدهاست. کلات به معنی قلعه و برج و بارو است

این بنا مربوط به سالهای آغازین به قدرت رسیدن نادرشاه افشار میباشد. عملیات ساخت کاخ در تمام طول پادشاهی ادامه داشته و حتی تا آخرین سالهای حیات نادرشاه یعنی سال 1160 هجری قمری در دست ساخت بودهاست.زیرا کتیبه ثلث بسیار زیبای «سوره نباء» که در قسمت دور تا دور فضای گنبد نوشته شده به همین تاریخ اشاره دارد.

این کاخ در وسط باغ بزرگی قرار دارد که شامل یک بنا در سه طبقهاست. ارتفاع آن در گذشته، حدود 25 متر بودهاست اما در حال حاضر به علت خرابی طبقه سوم، ارتفاع آن بیش از 20 متر نیست. طبقه اول آن 8 ضلعی است که آن را روی چهار ردیف پلکان به شکل هرم بر پا کردهاند.ورودیهای کاخ، در اضلاع هشتگانه قرار دارد که به سالن اصلی کاخ منتهی می شود.

این کاخ مجموعاً دارای 12 اتاق است که داخل هراتاق نیز تزئیناتی از نقاشی و گچ بری دیده می شود. تا چند دهه پیش در میان این تزئینات، تصاویری از شاهزادگان نادری نیز وجود داشت. در وسط این بنای هشت ضلعی، برج استوانهای مانند، در دو طبقه قرار دارد که محل اقامت شاه و خانواده اش بودهاست.

زیبایی این کاخ بیشتر در آرایش نمای خارجی کنگره دار ساختمان است که در آن معماری معماری گورکانی – هندی به چشم می خورد. داخل اتاقها با نقاشی و گچبری تزئین شدهاند. در وسط این بنا از سطح پشت بام برجی مدور با ترکهای شبیه نیم ستون معروف به خیاری احداث شدهاست.

موزه خراسان در کوهسنگی مشهد، با الگوبرداری از کاخ کلات طراحی شده است.

همچنین در لغتنامۀ دهخدا، در مورد کلاهفرنگی آمده است: عمارتی که در میان عرصه سازند. بناء در میان عرصه با گنبدی شبه مخروط. اطاقکی مسقف که در وسط کاخها و باغها برای استراحت یا در میدانها برای فروش روزنامه و اغذیه سازند. کیوسک.

بز و نقش آن در زندگی ایرانیان...