آخرین مطالب
امکانات وب
در فرهنگ باستانی، بز از جایگاهی وَرجاوند نزد مرمان ایران زمین برخوردار بوده است. بنابر اسطوره های مبتنی بر اوستا، هفتمین تجسم ایزد بهرام (وِرِثرَغنَه)، بُزِنَرِ جنگی می باشد و همچنین بز از نخستین جانوران سودمندی است که اهورامزدا پس از گاو آفریده و شامل پنج گونه خَربُز، تَبی، نَری، آهو و پازَن می باشد.
در میان متون باستانی، منظومه ای وجود دارد به نام درخت آسوریگ، این منظومه در رابطه با اهمیت بز در بینش ایرانیان باستان به ویژه آیین زرتشتی می باشد که موضوع آن، گفت و گویی است میان «بز» به عنوان نمادی از تمدن باستانی ایران و «درخت خرما» به عنوان نمادی از اقوام سامی. در این منظومه، بز و درخت خرما هر یک فواید خود را ذکر می کنند و در این بین بز برتری خود را نسبت به درخت خرما بنا به دلایلِ بی شماری می داند که مهمترین آن ها به کار رفتن شیرِ بز در آیین های پرستش یزدان، نیرو بخشیدن به ایزدِ چهار پایان و بافتن کُستی و سِدره از موی سپید بز می باشد که نیازهای معنوی مردمان باستانی ایران را بر آورده می سازد.
در میان نگاره های باقی مانده از هزاره های کهن، نگاره هایی بسیار از بزکوهی بر دیواره غارها، کوه ها و صخره های ایران باقی مانده است. اهمیت نقشمایه «بُز»، نزد مردم ایران به حدی است که بیش از 90 درصد نقوش سنگ نگارههای ایران به نقشمایهی بز کوهی اختصاص یافته است. به طوری که دکتر محمد ناصری فرد نویسنده کتاب سنگ نگاره های ایران، قدمت برخی از این نقوش در لرستان را «حدود چهل هزار سال» پیش می داند.
در روزگار باستان، مردمان ایران این نقش ها را بیشتر به عنوان نمادی به جهت رسیدن به مفهوم باروری، بارش باران و مبارزه با گرمای خورشید، آبخواهی، زایندگی، برکت و محافظت می نگاشتند. به همین خاطر سرچشمه این مفاهیم را می توان در اسطوره های باستانی ایران، جستجو کرد.
در داستان های کهن ایران زمین نیز ماجرایی تحت عنوان کشته شدن کیومرث (نخستین انسان) وجود دارد، که بر اساس این داستان کیومرث حدود 40 سال بر روی زمین زندگی میکند و پس از مبارزه با اهریمن کشته میشود، در این واقعه دو قطره از خونِ کیومرث بر روی زمین می ریزد و از آن یک بوته ریواس دوشاخه میروید. این دو شاخه ریواس برهم میپیچند و از یک شاخه آن پسر جوانی به اسم «مشی» و از شاخه دیگر دختر جوانی به اسم «مشیانه» متولد میشوند، و چون غذا خوردن را نمیدانستند، اهورا مزدا فرشته ای را در کالبد یک بز کوهی سفید رنگ میفرستد تا آن دو را شیر بدهد. بر مبنای این داستان، می توان به این نکته پی برد که تبدیل شدن بز کوهی به عنوان نمادی از محافظت ریشه در این ماجرا داشته است.
افزون بر آنچه تا کنون بیان شد، در فرهنگ باستانی، هر یک از اقوام ایرانی، بز کوهی را مقدس و آن را نماد یکی از عناصر مفید طبیعت و سبب برکت در زندگی خود در نظر میگرفتند و به جهت محافظت در مقابل نیرو های پلید و اهریمنی، تصویر آن را همراه با روحِ سادگی و دقت به شکل های واقع گرایانه، انتزاعی و نمادین به صورت ساده یا بالدار، بر صخره ها، سفال ها، مُهرها، گردن آویز و آثار زینتی می نگاشتند. به عنوان مثال نگاره های بز کوهی در لرستان، نمادی از خورشید (به همراه علامتی مانند گل نیلوفر در بین شاخ هایش) و گاهی به خاطر شاخ های خمیده آن، نماد هلال ماه و سبب ریزش باران می باشد و همچنین در شوش و ایلام، نقوش این حیوان نمادی از نیک بختی و ایزد زندگانی گیاهی به شمار می رفت و در روزگار ساسانیان نیز نقوش بز کوهی بیشتر اوقات در حال مراقبت از درخت ماه (در مقابل نیروهای اهریمنی) تصویر شده اند.
بنا به باوری دیگر، شاید کوهی بودن این حیوان موجب شده تا در فرهنگ باستانی مقدس شمرده شود، چرا که کوه در این فرهنگ، مقدس و نمادی از بزرگی، عظمت، جایگاه ایزدان و سرچشمه آبریزهایی است که زمین های اطراف خود را سیراب می کند و این حیوان نوید دهنده آب بوده است و به همین دلیل، در اکثر پدیده های هنری، آناهیتا (الهه آب) در کالبد بز کوهی به عنوان نماد آب و باران مجسم می شده است و مردمان باستان با نگاشتن نقوش آن از خدای خود درخواست بارش باران می کردند.
ما را در سایت بز و نقش آن در زندگی ایرانیان دنبال میکنید
برچسب: نویسنده: بازدید: 118