جشن آبانگان

10 آبان؛ آبان روز، جشن آبانگان

آبانگان یکی از جشنهای ایرانی است که در ستایش و نیایش ایزدبانو آناهید که ایزد آبهای روان بوده است، برگزار میشده است. زمان برگزاری این جشن در آبان روز از آبان برابر با روز دهم آبان بوده است.

«جشن آبانگان» جشنی است در گرامیداشت سیاره درخشان «اَنَهیتَه / آناهید (زهره)» و رود پهناور و خروشان «اردوی / آمو (آمودریا)»، و بعدها ایزدبانوی بزرگ «آب»xadها در ایران (غیاث آبادی، 1382،ص77).
«اَردوی سوره اَناهیتا» Ardavi – Sura Anāhita ایزدبانویی ایرانی بسیار برجسته xadای است كه نقش مهمی در آیینxadهای ایرانی دارد و پیشینه xadی ستایش و بزرگداشت این ایزد بانو در فرهنگ ایرانی به دورهxad های پیش از زرتشتی در تاریخی ایران میxadرسد.

بخش بزرگی در کتاب اوستا به نام «آبان یشت»(یشت پنجم) که یکی از باستانیxad ترین ِیشتxadها میxadباشد به این ایزد بانو اختصاص دارد، در این یشت، او زنی است جوان، خوش اندام، بلند بالا، زیبا چهره، با بازوان سپید و اندامی برازنده، كمربند تنگ بر میان بسته، به جواهر آراسته، با طوقی زرین بر گردن، گوشواری چهارگوش در گوش، تاجی با سد ستاره xadی هشت گوش بر سر، كفشxadهایی درخشان در پا، با بالاپوشی زرین و پرچینی از پوست سگ آبی. اَناهید گردونهxadای دارد با چهار اسب سفید، اسبxadهای گردونهxad ی او ابر، باران، برف و تگرگ هستند.

او در بلندترین طبقهxad ی آسمان جای گزیده است و بر كرانهxad ی هر دریاچه xadای، خانهxad ای آراسته، با سد پنجرهxad ی درخشان و هزار ستون خوش تراش دارد. او از فراز ابرهای آسمان، به فرمان اهورامزدا، باران و برف و تگرگ را فرو می xadباراند. نیایشگاهxad های آناهیتا معمولا در كنار رودها برپا میxadشده و زیارتگاهxad هایی كه امروزه با اسامی دختر و بی بی مشهور هستند و معمولا در كنار آنxadها آبی جاری است، میxadتوانند بقایای آن نیایشگاهxad ها باشند.

برخی حتی سفره xadهای نذری با نام بی بی (همچون بی بی سه شنبه) را بازماندهxad ی آیینهای مربوط به آناهیتا میxadدانند. آناهیتا همتای ایرانی «آفرودیت»، الهه ی عشق و زیبایی در یونان و «ایشتر»، الههxad ی بابلی، به شمار می xadرود. واژهxad ی «آب» که جمع آن «آبان» است در اوستا و پهلوی «آپ» و در سانسکریت «آپه» Apa و در فارسی هخامنشی «آپی» می باشد.

این آخشیج (عنصر) همانند آخشیجxadهای اصلی دیگر چون آتش و خاک و هوا در آیینxadهای ایرانیان باستان مقدس است و آلودن آن گناهی بس بزرگ است. برای هریک از چهار آخشیج امشاسپندی (فرشته) ویژه نامگذاری شده است. به گواهی اوستا و نامهxad های دینی پهلوی، ایرانیان آخشیجxadهای چهارگانه را که پایهxad ی نخستین زندگی است، میxad ستودند.

در جشن آبانگان، پارسیان به ویژه زنان در کنار دریا یا رودخانهxad ها، فرشتهxad ی آب را نیایش می کنند. ایرانیان کهن آب را پاک (مقدس) میxad شمردند و هیچxadگاه آن xadرا آلوده نمیxadکردند و آبی را که اوصاف سهxad گانهxad اش (رنگ - بو - مزه) دگرگون میxadشد برای آشامیدن و شستشو بهxad کار نمیxad بردند

بز و نقش آن در زندگی ایرانیان...